شهرمن ، نگین کویر
یزد
اطلاعات کلی
مختصات: ۳۱٫۸۹۷۲ شمالی،۵۴٫۳۶۷۵ شرقی
نام رسمی: یزد
کشور: ایران
استان: یزد
شهرستان: یزد
بخش: مرکزی
نام محلی: یــَـز
مردم
جمعیت: ۴۳۲٬۱۹۴
زبانهای گفتاری: فارسی
مذهب: مسلمان، زرتشتی
جغرافیای طبیعی
مساحت: ۶۳۰۵
ارتفاع از سطح دریا: ۱۲۳۰ متر
آبوهوا
میانگین دمای سالانه: ۱۹
بارش سالانه: ۶۲ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه: ۵۲ روز
رهآورد: انواع شیرینیها، بافتنیها،
سفال، حلوا ارده
پیششماره تلفنی: ۰۳۵۱
یَزد مرکز استان یزد و مرکز منطقه وسیع و باستانی و کویری ای با همین نام در کشور ایران است و در فاصله ۶۷۷ کیلومتری جنوب شرق تهران قرار دارد. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۴۲۳٬۰۰۶ نفر بودهاست.
یزد به شهر بادگیرها معروف است. به «دارالعباده»، «شهر دوچرخهها»، «شهر شیرینی»، «شهر قنات و قنوت و قناعت» و «شهر آتش و آفتاب» و ... نیز شهرت دارد.
میدان امیرچخماق، باغ دولت آباد، زندان اسکندر (مدرسه ضیاییه)، آتشکده زرتشتیان، ساعت مارکار، برج و باروی شهر، خانههای قدیمی چون خانه لاریها و خانه عربها و خانه مرتاض و خانه رسولیان و خانه ملک التجار و خانه محمودی و ...، دخمههای زرتشتیان، حمام خان، بازارهای قدیمی چون بازار خان و بازار پنجه علی و ...، آب انبارهای فراوان چون آب انبار شش بادگیری و رستم گیو و ... و مسجد جامع یزد و بالاخره قلعهها، کاروانسراها، تکیهها، مساجد، پیرانگاهها، قناتها، کوچهها، ساباطها، حمامها، و تمام سطح بافت تاریخی شهر یزد از اماکن دیدنی شهر است.
پیشینه تاریخی یزد
برخی از مورخان بنای اولیّهٔ شهر یزد را به زمان اسکندر مقدونی نسبت میدهند که وی زندانی ساخته و نام آن را چنین نهادهاست و به اعتقاد عدهای دیگر از تاریخ نویسان در دورهٔ ساسانیان به فرمان یزد گرد اول (۴۲۱-۳۳۹ م) در این محل شهری بنام «یزدانگرد» بنا گردیدهاست. نام یزد از همین عنوان گرفته شدهاست و به معنی مقدس، فرخنده و در خور آفرین میباشد. ولیکن یافتههای باستانشناسی و منابع مختلف نشان میدهد حداقل پیشنیه آن به چندین هزار سال میرسد و در زمان مادها از شهرهای جنوبی و مرزی ماد بودهاست و در زمان هخامنشیان چهارراه مهم کشور بوده و دو شاهرا باستانی ایرانی قدیم در این نقطه با هم تقاطع داشتهاند.
اماکن تاریخی
چک چک
چَکچَک یا چکچکو یکی از زیارتگاههای مهم زرتشتیان است. این زیارتگاه که زرتشتیان به آن پیرسبز نیز میگویند در استان یزد و در کوههای میان اردکان و انجیره قرار دارد. زرتشتیان هر ساله از روز ۲۴ خرداد به مدت چهار روز در این زیارتگاه دور هم جمع شده و به نیایش میپردازند. فاصله این زیارتگاه تا شهر یزد ۴۸ کیلومتر است.هر سال جشن مهرگان در این زیارتگاه جشن برگزار میشود و زرتشتیان بسیاری در این مکان گرد هم میآیند. هر سال ، زرتشتیان تمام دنیا ، بین چهاردهم تا هجدهم ژوئن برای انجام مراسم مذهبی در اینجا جمع می شوند. گفته میشود نام «چک چک» یا «چک چکو» از صدای قطرههای آبی گرفته شده که از صخرهای میچکد و اکنون به درون یک منبع ذخیره هدایت میشود. نیایشگاه پیر سبز امکانات رفاهی مانند برق، آب آشامیدنی و تعدادی اتاق دارد که برای استراحت ساخته شده که به آنها «خیله» میگویند. در داخل یکی از اتاقها چاهی به ژرفای بیش از ۵۰ متر وجود دارد.
نارین قلعه
نارین قلعه؛ قدیمیترین بنای خشتی جهان
نارین قلعه یا كهندژ در شهر باستانی میبد بر فراز تپه ای بلند بنا شده و بر تمامی شهر میبد و پیرامون آن دید دارد. كهندژ یا قهندژ نام دژهای كهنی است كه در آغاز پیدایش شهرها بنا شده اند. این دژها در پیش از اسلام و بیشتر در دوران ماد، هخامنشی و اشكانی ساخته شده و بناهایی تك و پر تراكم بودند كه بر فراز تپههای طبیعی یا مصنوعی میساختند. نارین قلعه میبد یك كهندژ است و از بناهای باستانی خشتی بازمانده در ایران است علی رغم گزندهای روزگار هنوز پا برجاست و میتوان آن را نمادی از هویت تاریخی و فرهنگی استان یزد دانست. پیشینهی دراز نارین قلعه تا آن جاست كه هویتی اسطوره ای یافته است به گونه ای كه منابع تاریخی سده ی ۸ و۹هجری قمری نیز آن را با روایتهای افسانه ای در آمیخته اند. این دژ كه مردم میبد آن را «نارنج قلعه» میخوانند، در گذشته به «دژ دالان» سرشناس بوده و پیشینیان آن را یكی از مراكز آغازین آبادی نشین در استان یزد دانسته اند. بخش اصلی و كهن قلعه در بخش بالایی مجموعه قرار دارد. بنا نشان میدهد كه بارها تعمیر شده است. شاخصترین اثر بازمانده از شهرسازی قدیم در میبد بنای باستانی نارین قلعه است. این بنا از یك دید بیانگر پیدایش تحول بنیادی در ساختار اقتصادی و اجتماعی و ایجاد مركزیت سیاسی قدیمی در منطقه میباشد. نارین قلعه دارای ارزشهای تاریخی و جغرافیایی و معماری و شهرسازی سیاسی و نظامی و مذهبی و اسطوره ایست.نارنجقلعه داراى اتاقهاى متعددى بوده است که در حال حاضر قسمتهایى از این اتاقکهاى کوچک تودرتو، موجود است و بسیارى از آنها نیز به علت قرار گرفتن در طبقات پایین و ریختن راهروها هنوز کشف نشده است. مردم محل بر این اعتقادند که بناى این قلعه مربوط به دوران سلیمان پیغمبر است.
سرو کهنسال 4500 ساله
سرو ابرقو، دومین درخت کهنسال جهان است.سرو را ايرانيان درخت آزادگي ناميده اند. اين تعبير رندانه پدران ماست که ثمر ندادن سرو را به پاي آزادگيش گذاشته اند. سنگ نگاره هاي تخت جمشيد که تنديسي از شکوه اين درخت اساطيري است گواه ديگري بر اعتبار سروها در باور ايرانيها است.سرو ابرقو که به روايتي پيرترين ساکن کوير است، با 25 متر ارتفاع در قلب ايران زندگي مي کند و قديمي ترين موجود زنده جهان لقب گرفته است. اين درخت به خاطر عمر طولاني در ايران باستان نماد اهورامزدا بوده و در تاريخ نوشته ها آمده که بعضي از درختان سروي که در ايران وجود دارند، توسط زرتشت پيغمبر کاشته شدهاند.الکساندر روف از دانشمندان روسی عمر این سرو را بیش از ۴۰۰۰سال میداند.مارکوپولو، سرو کهنسال ابرقو را به فوارهای سبز در دل کویر تشبیه کرده بود و ایرانیان، ثمر ندادن سرو را پای آزادگیش گذاشتهاند و از آن به عنوان «درخت آزادگی» یاد کردهاند.
دخمه زرتشتیان
در پانزده کیلومتری جنوب شرقی یزد، بربلندای کوهی رسوبی و کم ارتفاع به نام کوه دخمه، دو عمارت سنگی مدور برج مانند با فضای میان تهی قرار دارد که به دخمه یا دادگاه زرتشتیان مشهور است. در دامنه ضلع شمالی این کوه، تعدادی عمارت خشت و گلی، آجری، سنگی و یا ترکیبی از هر سه، مجهز به امکانات رفاهی زمان خود- معروف به خیله- دیده می شود. قدیمی ترین آثار این محوطه، خیله ها و دخمه های ضلع غربی است که به دوران صفویه تعلق دارند. دخمه محلی است که زرتشتیان از دیر باز تا حدود چهل سال پیش، اموات خود را طبق اصول، فرهنگ و آداب و سنن مذهبی خود و طی انجام مراسم ویژه در آن می نهادند تا طعمه کرکس های کوه های اطراف شوند. وسط فضای میان تهی دخمه چاهی وجود دارد که به "استودان" معروف است و استخوان های به جای مانده از اجساد را داخل آن می ریختند. پس از مدتی و طی مراسمی خاص، محوطه داخل دخمه جارو و ضد عفونی می شد و بار دیگر دخمه مذکور مورد استفاده قرار می گرفت. در حقیقت محوطه داخلی دخمه ها مانند گورستانی بود که چندین بار از آن استفاده می شد. از دیگر دخمه های این استان می توان به دخمه چم (روستای چم، شهرستان تفت)، دخمه فیروزآباد (شهرستان یزد) و دخمه اردکان اشاره کرد.
( آتشکده زرتشتیان(آتشکده یزد)
آتشی که درون این آتشکده می سوزد بیش از ۱۵۰۰ سال است که روشن ماندهاست. این آتش فروزهای است از آتش آتشکده کاریان در لارستان که به عقدای یزد آورده شد و نزدیک به ۷۰۰ سال در آنجا روشن نگه داشته شد و سپس در سال ۵۲۲ از عقدا به اردکان برده شد و نزدیک به ۳۰۰ سال نیز در اردکان یزد بود و در سال ۸۵۲ از اردکان به این شهر برده شد. نخست در محلهای به نام «خلف خان علی» در خانهٔ یکی از موبدان بزرگ به نام «موبد تیرانداز آذرگشسب» نگهداری میشد و در سال ۱۳۱۳ پس از ساخته شدن این آتشکده به درون آن برده شد.ورود به این نیایشگاه همیشه برای نیایشکنندگان با آدابی همراه بودهاست. از جمله پاکیزگی زنان و مردان. مردان باید برای ورود با کلاه سفید و زنان با روسری سفید و لباس رنگ روشن و بدون کفش وارد شوند. آتش مقدس درون مجمر بزرگی از جنس برنز است و شخصی به نام «هیربد» مسوول روشن نگهداشتن آن است. بازدیدکنندگان این آتشکده میتوانند این آتش همیشه فروزان را از پشت دیوار شیشهای ببینند..
مورخین یونانی شهر کهن و باستانی را استیخا یا همان ایساتیس خواندهاند.
یزد به معنای پاک و مقدس و یزد گرد به معنای داده خدایی است. شهر یزد نیز به معنای شهر خدا و سرزمین مقدس است.
فرهنگ، زبان و گویش مردم یزد
مردم یزد به زبان فارسی رایج با پارهای ویژگیهای گویشی سخن میگویند و بسیاری از واژهها و ترکیبات زیبای فارسی را در گویش خود حفظ کردهاند. در استان یزد برخی ویژگیهای گویشی میان شهرستانهای مختلف محسوس است. معتقدان به آیین زرتشتی در میان خود هنوز به زبان نیاکانشان سخن میگویند و بویژه مراسم مذهبی خود را با این زبان انجام میدهند. گویش یزدی بخشی از فارسی دری (فارسی خالص و اولیهٔ ایرانیان) است.
از دبیرستانهای قدیمی یزد میتوان به دبیرستان مارکار، دبیرستان ایرانشهر و دبیرستان کیخسروی اشاره کرد. استان یزد با بیش از ۵۲ درصد مصرف برق صنعتی یک استان صنعتی شناخته شدهاست که از نظر رتبه بندی کشوری نیز پنجمین استان صنعتی کشور شناخته میشود.
معماری قدیمی یزد
بادگیرمشخصترین وجهه شهر معماری خاص کویری آن است. بادگیرها، منارهها و گنبدها مشخصترین جنبه ظاهری معماری شهر است. در این معماری از بادگیر برای گرفتن جریان باد و خنککردن فضای ساختمان به کار میرفتهاست.بافت و ساخت معماری ویژهٔ منطقهٔ یزد از بارزترین نمونههای معماری خاص اقلیمهای گرم و خشک در جهان است. تناسب آن با نیازها و شرایط اقلیمی- فرهنگی مردم منطقه، گذشته از زیبایی خاص این معماری، از ویژگیهای آن است. در مرکز هر محله معمولاً حمام، بازارچه، آب انبار، مسجد، حسینیه، لرد، کارگاههای کوچک، جوی آب (برای دسترسی به قنات) قرار دارد که بسیاری از این امکانات هنوز پا برجا هستند.بادگیرخانههای قدیمی در جهت قبله ساخته شدهاند. با این جهت گیری فضاهای تابستانی و اتاقهای زمستانی به طرزی مفید پیرامون حیاط مرکزی قرار میگیرند.حیاط مرکزی اصلیترین فضای خانهٔ یزدی است. حوض آب در وسط حیاط قرار گرفتهاست و باغچهها دور تا دور آن با درختانی که نیاز کمی به آب دارند همچون اَنار، اَنگور، اَنجیر و پسته که علاوه بر سبزی خانه و تامین سایه و خنکی هوا از خشکی هوا نیز میکاهد. در مکتب معماری یزد(حرمت) و ( حجاب) یک اصل تلقی میشود. حریم خانواده از تجاوز سمعی و بصری به دور است. هیچ خانه اصیل یزدی را نمیتوان یافت که دید نامحرم به درون آن ممکن باشد. هشتی، کریاس، دالان و دیوارهای بلند، نحوه آرایش و سازماندهی فضاهای گوناگون دورادور حیاط به گونهای است که مفهوم ( حجاب) را به کاملترین وجه نشان میدهد، به نحوی که ساکنان خانه به دور از چشم اغیار در آرامش ، آسایش، امنیت و ایمنی زندگی میکنند. این شیوه طراحی، در عین حال، در تابستانهای گرم حداکثر سایه را در خانه فراهم میکند. اتخاذ روشهای ساختمانی مناسب، انتخاب مواد و مصالح سازگار با اقلیم، همچون نما سازی با ( سیم گل) و دم گیری گچی، زیبایی، آسایش، دوام و... به ارمغان میآورد. اتاق مهمانخانه در معماری مسکونی یزد سمبل احترام و بزرگداشت میهمان بودهاست. در خانوادههایی که از تمکن مالی برخوردار بودهاند و یا به اقتضای شغل صاحبخانه، حیاط ویژه و مستقلی برای میهمان در نظر میگرفتند، این حیاطهای اختصاصی به ( بیرونی) معروفند که در مقایسه با ( اندرونی) به معنای فضای کاملا خصوصی اهل خانه تفکیک و تمیزند. خانههای تجاری و روحانیون رده بالا به لحاظ ضرورتهای شغلی دارای بیرونی و اندرونی بودهاست. خانه ملک التجار، خانه شفیع پور ( میرزا شفیع)، خانه لاریها، خانه ایت الله صدوقی، خانه آسید هاشم آقا ( نجفی یزدی)، خانه مرتاض ( علی آقا شیرازی)از این نمونهاست. از جمله نمونههای بارز معماری قرنهای گذشته محلهٔ فهادان یا یوزداران است که در گویش محلی جنگل یا محل یوزاران نامیده میشود. قدمگاه منسوب به امام رضا نیز در این گذر واقع شدهاست.
اقلیتهای دینی نظیر یهودیان بیشتر در محله یهودیها در سمت جنوب مسجد جامع ساکن هستند و کنیسهای دارند. زرتشتیان نیز از جمله در محلّهٔ عیش آباد، محلّهٔ نعیم آباد، کوچهٔ بیوک، محلّه نرسی آباد، محلّهٔ اَهَرستان ساکن هستند.
یزد در یک نگاه
یزد نخستین شهر خشت خام و دومین شهر تاریخی (پس از ونیز) در جهان است.یزد به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و قرار گرفتن در مرکز ایران و نیز در میانه دشتهای وسیع کمتر در طول تاریخ مورد هجوم دشمنان ایران قرار گرفته و در نتیجه نسبت به سایر نقاط کشور خصوصیات ایرانی بیشتری در فرهنگ ،گفتار و آداب و سنن یزدیها دیده میشود.یزدیها مردمی بسیار مهمان نواز وانسان دوست هستند.حضور پر آرامش بسیار از هم میهنان زرتشتی ونیز یهودی در یزد در طول تاریخ مصداق این گفتهاست.یزدیها سالهاست میزبانان خوبی برای آوارگان عراقی وافغانی بودند ومانند بسیاری شهرها طرد کردن انسانها را افتخار خود ندانسته و اجازه حیات دوباره را به پناه جویان مظلوم آن کشورها دادند. مردم یزد بسیار صرفه جو هستند با این وجود سطح عمومی زندگی در یزد بالای متوسط ارزیابی میشود. دانش آموزان یزدی ۱۸ سال پیاپی هست که رتبه نخست آمار قبولی در دانشگاههای کشور را به خود اختصاص دادهاند. یزد همچنین یکی از قطبهای پزشکی در کشور محسوب میشود و به نسبت جمعیت بیمارستانهای بسیار دارد و بیماران بسیاری از استانهای دیگر برای درمان راهی یزد میشوند. هر سال هزارن گردشگر خارجی از یزد بازدید میکنند اما با این وجود متاسفانه مسئولین تبلیغات خوبی برای گسترش صنعت گردشگری در یزد انجام نمیدهند. گذشته ازین استان یزد جزو استانهای ممتاز در زمینه اهدای خون است و از هر ۱۰۰ هزار نفر در استان یزد ۳۷ نفر اقدام به اهدای خون میکنند ولی این تعداد در سطح کشور ۲۵ نفر از هر ۱۰۰ هزار نفر است.
صنایع یزد
در یزد صنایع بزرگی همچون نساجی فرش و فولاد و معادن آهن و معادن ذغال سنگ و معادن سنگ و کارخانجات کاشی و کارخانههای کابل و فیبر نوری و صنایع غذایی جای گرفتهاست که با وجود این صنایع حدود ۵۳ درصد از مصرف برق در تعرفه صنعتی استفاده میشود. صنعت زرگری یا طلا سازی در یزد از مهمترین و مشهورترین صنایع یزد در سطح کشور است.
رهآورد
شیرینی (قطاب، پشمک، باقلوا، کیک یزدی، لوزهای پنجگانه، حاجی بادام، سوهان و نان برنجی و ...)
پارچه شعربافی ( ترمه یا انگشت بافت ، زری، مخمل، ،دارایی یا ایکات، شمد ، چادرشب ، روتختی، دستمال یزدی و ...)
روانداز و زمین پوش ( قالی ، قالیچه ، گلیم ، سجاده ، زیلو ، پتو ، سفره ، بقچه ، روفرشی ، لنگ ، حصیر و ...)
خاکینه ( سفال ، سرامیک ، کاشی و ...)
سایر (انار، ارده ، حلوا ارده ، گیوه، سریشم، زیورآلات طلا و ...)
آب وهوا
دارای آب و هوای اقلیمی ـ گرم و خشک بیابانی است و نوسان دما در تابستان و زمستان و حتی در شب و روز بالا و متغیراست و این از ویژگیهای آب و هوایی منطقه به شمار میرود، از این نگاه میتوان گفت: یزد دارای دو فصل است فصل بلند گرما (از اسفند تا مهر) و فصل کوتاه سرما ( از آبان تا اواخر بهمن) .
از شهر تاریخی یزد حتی برای یک بار بازدید کنید .(مطمئن باشید بازدید ازاین گنجینه تاریخ خالی از لطف نیست ) موفق و پایدار و تندرست باشید . مدیر وبلاگ تدریس نوین
